Prensepèssa de l'aqua

Gh'éra öna ólta, in d'öna val tra i montagne bianche de niv, ü paisèt bèl quét e pacìfegh: l'éra protegìt de la Prensepèssa de l'aqua.
La Prensepèssa la se ciamàa Èigua: lé la stàa sèmper apröf a l'aqua, la conossìa töcc i funtanì, la menàa l'aqua di fiöm zó per i vài, la balàa contéta quando l'piö ìa e, suertöt, la ghe ölìa gran bé a la zét de chèle quàter cà in mès a la al, e ògne dé la ghe regalàa tanta aqua püra e bèla frèsca.
‘L òm piö contét de chèsto regàl pressiùs l'éra ol zùen guàrdia-bósch, che de nòm a l'se ciamàa Boschì. Gràssie a l'amùr de la Prensepèssa Èigua i piante i cressìa fórte e viguruse e, töte i primaére, miér de fiùr de töcc i culùr i fàa lüsì i pràcc sóta ‘l sul.
In chèl paìs l'istàa de cà ach ol Mago Söcia, òm catìv e invidiùs.
Manimà che ‘l tép a ‘l passàa ‘l Mago l'gh'éra riàt a fà dösmentegà a la zét la irtü de la Prensepèssa Èigua e töta la fórsa che gh'è dét in de l'aqua.
La zét l'à comensàt a dovrà l'aqua sènsa fàga piö atensiù e a trasàla in gran quantità: chèsto fato l'à caüsàt la debolèssa e la biligòrnia de la Prensepèssa.
L'éra pròpe chèl che l'völìa ‘l catìv Mago Söcia, l'aqua l'éra bötada vià e nissü i capìa piö ‘l sò valùr: ü dé adritüra la catiéria del Mago l'è riada al punto de fàga ü streamét a la Prensepèssa e de ‘ndormentàla.
L'aqua l'è deentada spórca e tröbia, i sariöle e i fiöm i s'è secàcc e l'aqua l'à desmetìt de bàt söi piöde di tècc del paìs. Infina i meravigliuse piante tegnide de cönt del Boschì i à comensàt a pèrd i sò fórse e a storzés: i fòe i deentàa zalde e sèche; i fiùr e i frócc i crodàa ‘n tèra schéss.
Alura ‘l Boschì l'à capìt che gh'éra de pèrd gna ü menüt e ‘nsèma a la zét del paìs l'è corìt in sima a la montagna bianca piö ólta.
Quando i è riàcc sö, i à ést la Prensepèssa stremassada ‘n tèra e i à söbet capìt chèl che l'éra söcedìt.
I orassiù de la zét e la olontà fórta del Boschì i à desdàt fò la Prensepèssa de l'aqua.
Cóme ü bèl temporàl d'estàt la Prensepèssa Èigua la s'è metida müs a müs col Mago Söcia, che l'à düsìt céd a la magéa prodigiusa del Èigua, e lassà per sèmper chèl paìs.
Issé la müsica dólsa de l'aqua, che la cór, che la salta, che la góta, l'è turnada in chèla àl, e i fiùr i s'è dervìcc amò piö bèi de prima in del bósch, töt vérd ismeràld.
De chèl dé nissü i à piö dösmentegàcc la Prensepèssa Èigua e, amò al dé de ‘ncö, sö in chèl paìs, l'aqua l'è considerada ‘l bé piö pressiùs.

Ol Marmelì

Gh'éra öna ólta du spus ch'i stàa 'n campagna e i éra zamò spusàcc de quach agn, ma i gh'ìa ü gròss dispiassér, chèl de iga mia di s-cècc.
Ü dé la moér la gh'à dicc al sò òm: "Só 'mpò gnèca de iga gnamò mia ü fiöl; föss ach ü s-cèt picinì picinì, compàgn d'ü marmelì, mé sarèss contéta stèss". Passàt ün an ol sò sògn a l' s'è realisàt e, pròpe còme lé l'ìa dicc, l'é nassìt ü s-cetì, con töcc i laùr al sò pòst e 'n piéna salüte, ma con l'önech difèt de èss vólt mia de piö de dés ghèi. E i sò genitùr i à decidìt de ciamàl Marmelì.
Ol tép a l'passàa e l'Marmelì l'éra sèmper de chèla misüra. Ü dé 'l sò pà der a l' düsia 'ndà 'n del bósch per rasgà di piante e 'l Marmelì l'gh'à dicc che l'l'avrèss ö tàt ontèra, magare a menà 'l carèt.
"Ma tè, te tròp picinì - l'gh'à respondìt ol sò tata - cóme farét a tègn sald i brée e a dàga i ùrdegn al caàl?".
Ol Marmelì l'gh'ìa zamò pensàt a la sölüssiù: issé l'é rampàt isvèlt sö la crapa del caàl e l's'è pondìt in d'ön'orègia e de là a l'vusàa al caàl la diressiù de ciapà o quando l'gh'ìa de fermàs opör de partì amò turna.
Du forestèr, ch'i passàa de chèla stèssa stada, i è stacc lé cóme du saiòcc a ardàga a chèl caàl che l'sömeàa l'indèss desperlü. La sò marvéa piö granda l'éra chèla de sènt la us de ergü che l'dàa i ùrdegn al càal, ma i capìa mia 'ndo l'fö ss cassàt chèl che l'vusàa. Dòpo ü quart d'ura i du òmegn i è entràcc sö e i à ést ol Marmelì infilàt dét in d'ön'orègia del caàl, e söbet i à pensàt che öna persuna issé pissèna la püdìa vègnbuna per guadegnà prèst e sènsa fadiga tance sólcc.
Ol contadì l'à söbet refüdàt de èndega 'l sò s-cetì, ma 'l Marmelì l'gh'à dicc sóta us in d'ön'orègia: "Preòcupet mia de mé tata, ciapa i sechì d'ór ch'i te dà chès-ce siòre e làssem indà con lus".
In décce facc ol Marmelì l'è saltàt söl capèl del piö màgher di du e l'è 'ndacc vià con lur.Quando prima de sira i du òmegn i s'è fermàcc apéna fò del paìs, ol Marmelì l'ah'àdomandàt de püdì saltà zó 'n tèra per islongà i gambe e fà quach salcc e camotèle, tat de möes impó. Piö tarde, per durmì al siggür, a l' s'è matìt dèt in del göss vöd d'öna lömaga. La matina del dé dòpo, intàt che gh'éra amò fósch e l'éra incücügnàt pacìfech dét in del göss, ghìè riàt a l'orègia i du lifròch i éra dré a sircà fò la manéra de robàga l'arzentére al cüràt.
"Portìm con vóter - a l'gh'à dicc - e mé ve daró 'l mé aiöt".
Quando però i du strigossù i l'l'à facc indà dét, sgòt isgòt, in cà del cür àt, èco che a l'improìsa 'l Marmelì l'à tacàt a usà ai sò du compàgn: "Ülì pròpe töt chèl che gh'è ché?".
"Mat - a l' gh'à respondìt ü di du làder - se te fé issé, töcc i se desderà fò". Alura 'l Marmelì l'à usàt amò piö fórt, tat che la perpètua l'è leada sö del lècc, e i du òmegn per fàs mia riconòss i è scapàcc vià de córsa a gambe leade. Ol s-cetì invéce l'à ést dervìt la pórta de la stala e l's'è böt àt in d'ü cantù sura la pàia per durmì amò ü momènt.
Cóme töote i matine la sèrva del cüràt l'è 'ndacia a móls la aca, e col rascc l'à ciapàt la pàia pròpe chèla'ndo l'éra dré a possà 'l Marmelì: in d'ün àmen ol s-cetì a l'è borlàt prima in de la traìs e söbet dòpo 'n del stòmech de la bèstia.
"Ché de dét i gh'è mia i finèstre, e i s'è dösmentegàcc de mètem in banda di candéle; adèss co sta pàia adòss, soféghe! l'è l'öltima ólta che ègne ché!" a l'vusàa. Quando la fómna l'a sentìt öna us che la egnìa fò de la pansa de la aca, l'è 'ndacia söbet del cüràt, e la gh'à dicc che la aca la gh'ìa adòss ol dià ol e l'éra mèi copàla. E issé i à facc e 'l Marmelì, dét in del stòmech, a l' è stacc söl rüt insèma ai bödèi de la aca.
Ü lüf che l'passàa de là l'à dervìt la bóca e l'à sbafàt töt in d'ü bucù.
Ol Marmelì l'à sircàt öna buna idéa per riàga a salvàs amò öna ólta e l'gh'à dicc al lüf:"Mé conòsse ü löch indóe te pöderé fà öna mangiaa pòrca". - e l'l'à menàt a la cà di sò genitùr. Quando 'l lüf l'è 'ndacc in cüsina l'à troàt tat de chèl mangià 'n de la dispènsa che a la fì l's'è 'ndormentàt lé, 'l tàol, perché l'éra sgiùf e l'ggh'è riàa piö a möes.
Alura 'l Marmelì l'à tacàt a fà ü cotobói, e l'vusàa con töte i sò fó rse:"Só ché tata, só dét in de la pansa del lüf, fàm saltà fò a la svè lta".
Ol contadì, desdàt fò de la us del sò s-cèt, l'è riàt de córsa e co la sgür l'à prima copàt ol lüf e söbet dopo a l'gh'à dervìt la pansa e l'à püdìt salvà 'l fiülì.
Pò la mama l'è riada sènsa fiàt e töta emussiunada l'à quarciàt zó de basì 'l sò Marmelì, e la gh'à dicc:"Staólta l'giüre de lassàt indà vià mai piö ".
E issé la stòria l'è finida.

Tradüssiù 'n bergamàsch del
Gioancarlo Giaàss